Enkele maanden geleden was ik op een congres over verlies en rouw. Hier denk ik nog regelmatig aan terug. Mede daarom wil ik hier stilstaan bij verlies en rouw. Rouw is een natuurlijke emotionele reactie op een ingrijpend verlies. Of iets ingrijpend is, is persoonlijk. Iedereen doet dit anders en op zijn of haar eigen manier. Verlies en emotionele pijn worden in de hersenen op exact dezelfde manier geregistreerd als fysieke pijn. Dat kan verlies en rouw zo ondraaglijk maken.

Verlies en rouw zijn een integraal onderdeel van de schepping van het leven, ook in de natuur zien we het overal terug. Er is een voortdurende dynamiek die we dagelijks waar kunnen nemen. Te denken aan:

• Dag en nacht
• Licht en donker
• Eb en vloed
• Zomer en winter
• Leven en dood
• Jong en oud

Bij verlies en rouw kun je denken aan scheiding, overlijden, verlies van baan of gezondheid maar voor een ander kan het ook het verlies van vriendschap, verhuizing of annulering van vakantie betekenen.

Wat maakt het dan zo ingewikkeld om hiermee te leren dealen? De cursussen, boeken en specialisten schieten als paddenstoelen uit de grond. Hoe deden we dit dan vroeger?

We leven in een dynamische wereld waar we graag de controle hebben over de natuurlijke dynamieken die eerder zijn aangegeven. We willen verlies en rouw voorkomen. Door de snelheid en drukte waarin we leven, leven we in een groter netwerk met veel interacties. Ook hebben we veel activiteiten en willen we graag alles planbaar maken. De kans op verlies neemt hierdoor ook toe. De cultuur waarin wij leven maakt ook dat het omgaan met verlies en rouw geen natuurlijk gegeven is. In veel andere culturen is dat beter verankerd. Ook in Nederland was dit 100 jaar toen we dichter bij de natuur leefden mogelijk vanzelfsprekender.

Je helpt je kinderen door hen een goede veilige basis te geven maar niet altijd te beschermen voor verlies. Een belangrijke taak voor ouders is kinderen te steunen en helpen zichzelf kalmeren. Als je opgroeit tot een evenwichtige en autonome volwassene dan is je draagkracht groter bij verlies. Ja, de pijn blijft hetzelfde. Buiten de basis moet je ook in staat zijn om te ontvangen zodat anderen er ook voor je mogen zijn. Verlies en rouw verwerken kun je niet alleen, je hebt daar steun uit je omgeving bij nodig. Dit vraagt balans in geven en kunnen ontvangen.

In bepaalde situaties vraagt het ook professionele ondersteuning. Voor eenieder die tot steun wil zijn voor mensen met verlies en rouw, hierbij wat tips:

• Wees terughoudend in adviezen
• Maakt het niet klein, sluit aan bij hoe de ander het beleeft
• Wees ook praktisch tot steun
• Blijf je ondersteuning aanbieden ook al wijst de ander het af
• Tolereer dat je vaak hetzelfde moet aanhoren
• Wees terughoudend in je eigen ervaringen

Mijn ervaring is dat verlies blijft maar dat de pijn gaandeweg wel minder wordt, dat kan soms lang duren en dat mag!

Ruud van Hal
Psychosociaal en relatietherapeut